প্লাষ্টিকত ভোজ খোৱা সাগৰীয় বেক্টেৰিয়াৰ আৱিষ্কাৰ

নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰা এটা এনজাইম মটিফে উন্মোচন কৰিছে যে কেনেকৈ সাগৰৰ অণুজীৱই প্লাষ্টিক হজম কৰিবলৈ বিকশিত হৈছে, যিয়ে ভৱিষ্যতৰ চাফাই প্ৰচেষ্টাত সম্ভাৱনাময়ভাৱে সহায় কৰিব।

সাগৰৰ গভীৰতাত লুকাই থকা বিজ্ঞানীসকলে প্লাষ্টিক গ্ৰহণ কৰিব পৰা এনজাইমেৰে সজ্জিত সাগৰীয় বেক্টেৰিয়া আৱিষ্কাৰ কৰিছে, ইয়াৰ বিৱৰ্তন মানৱতাৰ পেলনীয়া আৱৰ্জনাৰে গঢ় লৈ উঠিছে।

KAUST ৰ গৱেষকসকলে কৰা এক বিশ্বব্যাপী অধ্যয়ন অনুসৰি এই মাইক্ৰস্কোপিক পুনঃব্যৱহাৰকাৰীসমূহ কেৱল প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱাই নহয়, পানীয়ৰ বটল আৰু কাপোৰৰ দৰে সামগ্ৰীত ব্যৱহৃত কঠিন প্লাষ্টিক পলিইথাইলিন টেৰেফ্থালেট (PET) ভাঙি পেলাবলৈ জিনীয়ভাৱেও অভিযোজিত।

ইহঁতৰ ক্ষমতাৰ চাবিকাঠি নিহিত হৈ আছে পিইটি-অৱক্ষয়কাৰী এনজাইমৰ এটা সুকীয়া গাঁথনিগত বৈশিষ্ট্য, যাক পিইটেজ বোলা হয়। M5 মটিফ নামেৰে জনাজাত এই চিনাক্তকৰণ চিহ্নটোৱে এনজাইমৰ প্লাষ্টিক খোৱা শক্তিৰ আণৱিক স্বাক্ষৰ হিচাপে কাম কৰে।

“এম ৫ মটিফে আঙুলিৰ ছাপৰ দৰে কাম কৰে যিয়ে আমাক কয় যে কেতিয়া পিইটেজে কাৰ্যক্ষম হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে, পিইটি প্লাষ্টিক ভাঙি পেলাবলৈ সক্ষম হ’ব,” সাগৰীয় পৰিৱেশবিদ তথা অধ্যয়নৰ সহ-নেতা কাৰ্লোছ ডুয়াৰ্টেই ব্যাখ্যা কৰে। তেওঁ কয়, “ইয়াৰ আৱিষ্কাৰে আমাক বুজিবলৈ সহায় কৰে যে এই এনজাইমবোৰ আন হাইড্ৰ’কাৰ্বন-অৱক্ষয়কাৰী এনজাইমৰ পৰা কেনেকৈ বিকশিত হৈছিল।” “কাবনৰ অভাৱ হোৱা সাগৰত অণুজীৱই এই এনজাইমবোৰক এই নতুন, মানৱসৃষ্ট কাৰ্বনৰ উৎস: প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ মিহিকৈ টিউন কৰা যেন লাগে।”

অবিনাশী প্লাষ্টিকৰ পৰা মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফিষ্টলৈকে

বছৰ বছৰ ধৰি বিজ্ঞানীসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে পিইটি স্বাভাৱিকভাৱে ভাঙিব নোৱাৰি। সেই মতামত সলনি হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল ২০১৬ চনত, যেতিয়া গৱেষকসকলে জাপানৰ পুনঃব্যৱহাৰৰ সুবিধাত বাস কৰা এটা বেক্টেৰিয়া চিনাক্ত কৰিছিল যিটো প্লাষ্টিকৰ আৱৰ্জনাত ফুলি উঠিছিল। এই জীৱটোৱে পিইটেজ নামেৰে জনাজাত এটা এনজাইম বিকশিত কৰিছিল, যিয়ে পিইটিক ইয়াৰ মৌলিক বিল্ডিং ব্লকবোৰত ভাঙি পেলাব পাৰিছিল।

কিন্তু বিজ্ঞানীসকলে এতিয়াও নিশ্চিত নাছিল যে সাগৰত বাস কৰা অণুজীৱই একেধৰণৰ এনজাইম বিকশিত কৰিছে নে নাই।

এআই-চালিত গাঁথনিগত আৰ্হি, বিস্তৃত জেনেটিক বিশ্লেষণ আৰু পৰীক্ষাগাৰত পৰীক্ষাৰ সংমিশ্ৰণৰ জৰিয়তে ডুয়াৰ্টে আৰু তেওঁৰ দলটোৱে আৱিষ্কাৰ কৰিলে যে এম ৫ মটিফ নামৰ এটা নিৰ্দিষ্ট বৈশিষ্ট্যই প্ৰকৃত পিইটি-অৱক্ষয়কাৰী অণুজীৱক কেৱল ইয়াৰ সৈতে মিল থকা অণুজীৱৰ পৰা পৃথক কৰে। সম্পূৰ্ণ মটিফ থকা সাগৰীয় বেক্টেৰিয়াই লেবত পিইটিক দক্ষতাৰে ভাঙি পেলাবলৈ সক্ষম হৈছিল। অধিক জিন প্ৰকাশৰ অধ্যয়নত দেখা গ’ল যে সমগ্ৰ সাগৰত বিশেষকৈ প্লাষ্টিকেৰে অতিশয় প্ৰদূষিত অঞ্চলত M5-PETase জিন অতি সক্ৰিয়।

এই এনজাইমসমূহৰ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ দলটোৱে সাতটা সাগৰৰ পৰা ৪০০ৰো অধিক সাগৰৰ নমুনা বিশ্লেষণ কৰি পৰীক্ষা কৰা প্ৰায় ৮০ শতাংশ পানীত এম ৫ মটিফৰ সৈতে কাৰ্য্যকৰী সংস্কৰণ বিচাৰি উলিয়াইছিল — আৱৰ্জনা সমৃদ্ধ পৃষ্ঠৰ গাইৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দুকিলোমিটাৰ তললৈ পুষ্টিকৰ উপাদানৰ অভাৱত ভোগা গভীৰতালৈকে। অধ্যয়নটোৰ সহ-নেতৃত্বশীল জৈৱ তথ্যবিজ্ঞানৰ জ্যেষ্ঠ গৱেষক ইংতিখাব আলমে কয় যে পিছৰটোত কৃত্ৰিম কাৰ্বনৰ ওপৰত জলপান খাব পৰা ক্ষমতাই জীয়াই থকাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সুবিধা প্ৰদান কৰিব পাৰে।

মানৱ প্ৰদূষণৰ প্ৰতি এক লেহেমীয়া প্ৰাকৃতিক প্ৰতিক্ৰিয়া

পৰিৱেশগতভাৱে এই এনজাইমবোৰৰ উত্থানে মানৱতাৰ গ্ৰহৰ আৱৰ্জনাবোৰৰ প্ৰতি আগতীয়াকৈ অণুজীৱৰ সঁহাৰিৰ সংকেত দিয়ে।

ডুয়াৰ্টেই সকীয়াই দিয়ে যে প্ৰকৃতিৰ চাফাই কৰ্মীয়ে সাগৰক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ বহুত বেছি লাহে লাহে কাম কৰে। তেওঁ কয়, “প্লাষ্টিক গভীৰ সাগৰত উপনীত হোৱাৰ সময়লৈকে ইতিমধ্যে সাগৰীয় জীৱ আৰু মানৱ গ্ৰাহকৰ বাবে বিপদৰ সৃষ্টি হৈছে।”

স্থলভাগত অৱশ্যে এই আৱিষ্কাৰে বন্ধ লুপ পুনঃব্যৱহাৰৰ বাবে ঔদ্যোগিক এনজাইমৰ ডিজাইন দ্ৰুতগতিত কৰিব পাৰে। ডুয়াৰ্টেই লক্ষ্য কৰে যে, “গভীৰ সাগৰত স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে বিকশিত হোৱা পিইটি-বিঘ্নিতকাৰী এনজাইমৰ পৰিসৰে লেবত অনুকূল কৰি তুলিব পৰা মডেল প্ৰদান কৰে যাতে ট্ৰিটমেণ্ট প্লাণ্টত আৰু শেষত ঘৰত প্লাষ্টিক দক্ষতাৰে অৱক্ষয় কৰাত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।”

সেই উদ্দেশ্যেৰে, M5 মটিফে এতিয়া ব্লুপ্ৰিণ্ট আগবঢ়াইছে, কেৱল এটা পৰীক্ষা নলীত নহয়, বাস্তৱ জগতৰ পৰিস্থিতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ গাঁথনিগত টুইকসমূহ চিনাক্ত কৰিছে। যদি বিজ্ঞানীসকলে সেই টুইকবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, তেন্তে — বিশ্বই নিজৰ প্লাষ্টিকৰ জঞ্জালবোৰ পৰিপাটি কৰাৰ উপায় বিচাৰি ফুৰাৰ সময়ত — তেওঁলোকে হয়তো অগাধত অসম্ভৱ মিত্ৰ বিচাৰি পাব: ইতিমধ্যে আৱৰ্জনাক দুপৰীয়াৰ আহাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা বেক্টেৰিয়া।

তথ্যসূত্ৰ: “গোলকীয় মহাসাগৰসমূহৰ মাজেৰে এটা কাৰ্য্যকৰী মটিফৰ সৈতে PETases যুক্ত বেক্টেৰিয়াৰ ব্যাপক বিতৰণ” Intikhab Alam, Ramona Marasco, Afaque A Momin, Nojood Aalismail, এলিছা Laiolo, Cecilia মাৰ্টিন, ইছাবেল Sanz-Sáez, Begoña Baltá Foix, এলিজাবেট L Sá, এলান Kamau, ফ্ৰান্সিস্কো জে Guzmán-Vega, Tahira জামিল, দ্বাৰা ছিলভিয়া জি এচিনাছ, জোচেপ এম গাছল, টাকাছি গ’জোবৰি, চুছানা আগুষ্টি, ডেনিয়েল ডাফনচিঅ’, ষ্টেফান টি এৰল্ড আৰু কাৰ্লোছ এম ডুয়াৰ্টে, ১০ জুন ২০২৫, দ্য আই এছ এম ই জাৰ্নেল।