অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাস

সাহিত্য

ক) মৌখিক লোকসাহিত্য:

প্ৰতিটো সম্প্ৰদায়ৰ নিজস্ব সাহিত্য থাকে, লিখিত ৰূপৰ লগতে মৌখিক ৰূপতো। একেদৰে অসমীয়া ভাষাতো লোকগীত, লোক-কথা, আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ গীত আদি, মৌখিক ৰূপত প্ৰচুৰ পৰিমাণে আছে। আধুনিক সভ্যতাৰ জৰুৰী প্ৰভাৱৰ মাজতো লোকগীত, লোককথা আদি মৌখিক ৰূপত প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মৰ মাজত এতিয়াও চলি আছে। মৌখিক ৰূপত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ সাহিত্যই অসমীয়া সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখন সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।

অসমীয়া লোক সাহিত্যৰ সঠিক তাৰিখ নিৰ্ণয় কৰাটো অতি কঠিন। কিন্তু সম্ভৱতঃ, এই তাৰিখটো আটাইতকৈ প্ৰাচীনভাৱে ৬০০ৰ পৰা ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰৰ সময়ছোৱালৈকে।

লোকসাহিত্য দুবিধ উপলব্ধ যেনে, (ক) ব্যক্তিগত অনুভৱ আৰু আৱেগ ব্যক্তিগতভাৱে প্ৰকাশ কৰা আৰু (খ) যিবোৰ গোট এই তাৰিখলৈকে বেছিভাগেই বেছিভাগেই গোটৰ ৰূপত বিয়পি পৰে।

ব্যক্তিগত প্ৰকাৰৰ লোক সাহিত্যৰ ভিতৰত বানাগীত অন্যতম আৰু আটাইতকৈ বিশিষ্ট। এই বানাগীসমূহ মূলতঃ ব্যক্তিগত যৌৱন অনুভূতি আৰু আৱেগৰ প্ৰকাশ। এই গীতসমূহ সাধাৰণতে মুকলি মঞ্চত, মুকলি পথাৰত বা বিচ্ছিন্ন ঠাইত গোৱা হৈছিল। এই গীতসমূহ সাধাৰণতে (ৰঙালী বিহু) – বসন্ত বতৰ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে পৰিবেশন কৰা হয়।

সাধাৰণতে দেখা যায় যে লোকসাহিত্যত বেছিভাগেই এটা গোটৰ অনুভূতি, আৱেগ আদি প্ৰকাশ কৰা দেখা যায়। অসমীয়াৰ মৌখিক সাহিত্যৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ তলত দেখুওৱাৰ দৰে-

খ) প্ৰকাৰ:

১) বেলাডঃ অসমীয়া বেলাডক মূলতঃ তিনিটা বহল খণ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে অৰ্থাৎ। (ক) ঐতিহাসিক বেলাড, (খ) পৌৰাণিক আৰু (গ) কল্পনাপ্ৰসূত বেলাড। ঐতিহাসিক বেলাডৰ ভিতৰত বৰফুকনাৰ গীত, মণিৰাম দেৱানৰ গীত, গৌৰীনাথ সিনহাৰ গীত, হোৰাদত্ত আৰু বিৰাদত্তৰ গীত আদি বিশিষ্ট। কিন্তু অসমীয়া লোক সাহিত্যত পৌৰাণিক বেলাডৰ সঠিক সময় নিৰ্ণয় কৰাটো অতি কঠিন। কিন্তু ‘জন-গভাৰু’ৰ গীতটোৱেই আটাইতকৈ পুৰণি বুলি ধাৰণা কৰা হয়। অসমীয়া লোক-সাহিত্যৰ কল্পনাপ্ৰসূত বেলাডৰ ভিতৰত ফুল কনৱাৰৰ গীত, কমলা কুঁৱৰীৰ গীত, মধুমতী গীত ইত্যাদি বিশিষ্ট।এই তিনিওবিধ বেলাড আখ্যানমূলক প্ৰকৃতিৰ।

২) গীতৰ কথাঃ অসমীয়া লীলাৱতী গীতৰ গীতিময় বেলাডৰ ভিতৰত জয়ধন বনিয়াৰ গীত, বৰামাহীৰ গীত ইত্যাদি বিশিষ্ট। এই গীতবোৰ গীতি সুৰত গোৱা হৈছিল। এই গীতবোৰত বহুদিন দূৰৈত থকা প্ৰিয়জন যুৱতীগৰাকীৰ দুখজনক দুৰ্দশা সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।

৩) গীত: অসমীয়া লোক সাহিত্যৰ গীতৰ ভিতৰত ‘অনি-নাম’, ‘সুবাচনীৰ গীত; ‘আপেচাৰী গীত’, লখিমী সাছবাহ’ গীত আদি জনপ্ৰিয়। এই গীতসমূহ মূলতঃ সমাজৰ নাৰী লোকসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। কাৰোবাৰ চিকেন পক্স হ’লে মহিলাসকলে দেৱী আৰু তেওঁৰ সাতগৰাকী ভগ্নীক সন্তুষ্ট কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰোগীৰ কল্যাণৰ বাবে আশীৰ্বাদ লাভ কৰিবলৈ “আই-নাম” গাইছিল। হতাশা আৰু দুখ-কষ্টৰ বাবে মহিলাসকলে দেৱী সুবাচনীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ ‘সুবাচনীৰ গীত’ গায়। ভাষাৰ সৰলতা আৰু অনুভূতিৰ আন্তৰিকতা এই গীতবোৰৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য।

৪) আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ গীতঃ আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ গীতৰ ভিতৰত ‘বিয়াগীত’ বা বিবাহ গীত অসমীয়া লোক-সাহিত্যত প্ৰধান। পৰম্পৰাগত অসমীয়া বিবাহত গোটেই উদযাপনৰ সময়ত বিভিন্ন ধৰণৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয়। এনে অনুষ্ঠানত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ গীত গায়। কইনা আৰু দৰা দুটাৰ দল- extempore ৰচিত গীতৰ জৰিয়তে মৌখিক ডুৱেলত লিপ্ত হোৱা, বেছিভাগ সময়তে, দুয়োপক্ষৰ মাজত আমোদজনক উল্লেখ, যুক্তি আৰু প্ৰতিতৰ্ক কৰি থকাটো চোৱা আৰু শুনাটো এটা সুখকৰ পৰিস্থিতি। “বিয়া গীত” বা বিবাহ গীতে অসমীয়া লোক সাহিত্যক চুমা খাইছে, যিয়ে মূল্যৱান সম্পত্তিৰ অৱদান আগবঢ়াইছে। দেখা গ’ল যে এনে বিবাহ গীতত দম্পতী জীৱনৰ আদৰ্শ, পিতৃ-মাতৃৰ পৰা কইনাৰ বিচ্ছেদ, এগৰাকী নাৰী জীৱনৰ আশা-আকাংক্ষা আৰু ঘৰুৱা জীৱনৰ এক সুন্দৰ ছবি অতি সুন্দৰকৈ চিত্ৰিত কৰা হৈছে।

৫) উৎসৱৰ গীতঃ অসমীয়া লোক সাহিত্যৰ উৎসৱৰ গীতসমূহ মৌখিক ৰূপত। বিশিষ্ট হৈছে “ভেকুলী বিয়াৰ গীত” (বেঙৰ বিবাহ গীত); “মহা খেদাৰ গীত” (মহ খেদিবলৈ গীত), উপনয়ন গীত, চুড়াকৰণ গীত – দেৱী মনসা আদিৰ গীত ভাষাৰ সৰলতা আৰু অনুভূতিৰ আন্তৰিকতা এই গীতসমূহৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য।

৬) লোকগীতঃ অসমীয়াৰ লোকগীতৰ ভিতৰত বিহুগীত আটাইতকৈ বিশিষ্ট আৰু জনপ্ৰিয়। বিহু অসমীয়া মানুহৰ জাতীয় উৎসৱ। এবছৰত তিনিটা বিহু পালন কৰা হয়। সেইবোৰ হ’ল- ব’হাগ বা ৰঙালী বিহু, কাতি বা ক’নাগলী বিহু আৰু মাঘা বা ভোগালী বিহু। তিনিওটা বিহুৰ ভিতৰত কাতি বিহুত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অধিক স্পষ্ট। মহাবিহুত ধর্মীয় ৰীতি-নীতিৰ লগত আনন্দ বনোৱাৰ লগতে ব’হাগ বিহুত আনন্দ সজাই অধিক প্ৰাধান্য লাভ কৰে। চৈত্ৰা মাহৰ শেষৰ দিনৰ পৰা ব’হাগ বিহু আৰম্ভ হয় আৰু ব’হাগৰ ষষ্ঠ দিন অৰ্থাৎ এপ্ৰিল মাহৰ প্ৰথম সপ্তাহলৈকে চলি থাকে। বসন্তৰ আগমনৰ লগে লগে যুৱক-যুৱতীয়ে নিজৰ আনন্দৰ অনুভৱবোৰ প্ৰকাশ কৰি গছৰ তলত বা নদীৰ কাষত নাচি নাচি গান গাইছিল। মানুহৰ আনন্দৰ প্ৰকাশ, বসন্ত বতৰক আদৰিবলৈ এই উৎসৱ। বিহুগীতত অসমীয়া মানুহৰ গ্ৰাম্য কৃষি জীৱনৰ প্ৰতিফলন ঘটিছিল।

বিহুগীতৰ উপৰি মৌখিক ৰূপত আন এক বিশিষ্ট লোকপ্ৰদৰ্শন হৈছে গোৱালপাৰা লোকগীত। গোৱালপাৰা পশ্চিম বংগৰ সংলগ্ন পশ্চিম অসমৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ জিলা। গোৱালপাৰা চহকী আৰু বৈচিত্ৰময় লোকসংস্কৃতিৰ বাবে বিখ্যাত। গোৱালপাৰা লোকগীতৰ মূল বিষয়বস্তু হৈছে প্ৰাণী (হাতী) আদিৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু প্ৰেম।

৭) লোলনা: লোলনাও লোক সাহিত্যৰ অংশ। অসমীয়া লোক সাহিত্যত মৌখিক ৰূপত বহু লোলনা গীত পোৱা যায়। যথেষ্ট কেঁচুৱাক মাকে গোৱা গীতবোৰৰ লগত লুলাবি জড়িত হৈ আছে। এই লোলনাবোৰক “ধৈনাম” বুলিও কোৱা হয়। এই গীতবোৰ মূলতঃ কল্পনাপ্ৰসূত আছিল, যিয়ে শিশুসকলৰ কোমল মনক আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে।

৮) বাক্য: অসমীয়া মৌখিক সাহিত্যত বিভিন্ন বাক্য “ডাক” নামৰ ব্যক্তিজনৰ নামৰ লগত জড়িত হৈ থাকে আৰু তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য কথাবোৰ মূলতঃ কৃষি সমাজৰ সদস্যসকলৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে জড়িত। ‘ডাকৰ বচন’ৰ মূল গ্ৰন্থখন বহুতৰে প্ৰজ্ঞা আৰু কোনো এজনৰ বুদ্ধিমত্তা। কপলেটত থাকে, য’ত এটা শাৰী আন এটা শাৰীত যোগ কৰি শাৰীটো সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। ‘ডাকৰ বচন’ৰ গোটেই অনুশীলনটো হ’ল কম শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি বহু কথা কোৱা। শাৰীবোৰ নিজৰ অন্তৰ্নিহিত অৰ্থৰ সৈতে অতি স্পষ্টভাৱে বানান কৰা হৈছে।

৯) লোককথাঃ লোকসাহিত্যত লোককথাই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া লোক সাহিত্যও লোককথাৰে অতি চহকী। এই কাহিনীবোৰৰ বৰ্ণনা বেছিভাগেই আখ্যান শৈলীত কৰা হৈছে। কাহিনী এতিয়াও বেছিভাগেই সমাজৰ নিৰক্ষৰ শ্ৰেণীৰ মাজত চলি আছে, প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম মৌখিক ৰূপত। লোককথাৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট গাঁথনি বা ভেটি নাথাকে। ব্যক্তিজনে নিজৰ সীমাবদ্ধতা আৰু ক্ষমতাৰ দ্বাৰা, সেই কাহিনীবোৰ বৰ্ণনা কৰে। বিভিন্ন লোককথাত সমাজ আৰু ইয়াৰ মানুহৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে।

লোককথাবোৰে সমাজত প্ৰচলিত অন্ধবিশ্বাস বিশ্বাস, ভাল লগা-অপছন্দ, খং আদি উদঙাই দিয়ে, যিবোৰ নিপুণভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। প্ৰসংগক্ৰমে ই নৈতিক আদৰ্শ আৰু সত্যতাক পৰোক্ষভাৱে কেন্দ্ৰীভূত কৰে। অসমীয়া লোকসাহিত্যৰ লোককথাৰ ভিতৰত তেজীমালা, তুলা আৰু তেজা, কমলা কুৱৰী আদিৰ কাহিনী অতি জনপ্ৰিয়।

মৌখিক সাহিত্যৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল এইবোৰৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট লেখক নাথাকে। এইবোৰ সমাজৰ নিৰক্ষৰ শ্ৰেণীৰ মাজত প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম মৌখিক ৰূপত চলি আছে। এই মৌখিক সাহিত্যত বেছিভাগেই ব্যক্তিৰ পৰিৱৰ্তে এটা গোটৰ অনুভৱ, চিন্তা আৰু আৱেগ প্ৰকাশ কৰা দেখা যায় কাৰণ, প্ৰাচীন কালত মানুহে নিজৰ অনুভৱবোৰ গোটত প্ৰকাশ কৰিছিল, যেতিয়া তেওঁলোকে বিহু আদিৰ দৰে উৎসৱ পালন কৰিছিল।

খ) লিখিত সাহিত্য:

১) ইতিহাস: চৰ্যাপদ:

চৰ্যাপদক অসমীয়া লিখিত সাহিত্যৰ প্ৰথম নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়। লিখিত অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম দৃষ্টান্ত চৰ্যাপদত পোৱা যায়। এইবোৰ মূলতঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰাথমিক নিয়ম-নীতি, প্ৰধান ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰাৰ প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে গীতৰ আকাৰত লিখা হৈছিল। বিভিন্ন ধ্ৰুপদী ৰাগ অনুসৰি গোৱা এই গীতৰ কথাবোৰক চৰ্যাগীত বা বৌদ্ধগন বা দোহা বুলিও কোৱা হয়। পণ্ডিতসকলে নিশ্চিত কৰিছে যে এই চৰ্যাপদসমূহ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ পৰা খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকালৈকে ৰচনা কৰা হৈছিল।

১.১. বৈষ্ণৱিতৰ পূৰ্বৰ সাহিত্য:

চৰ্যাপদৰ পিছত খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ শতিকালৈকে বিশুদ্ধ লিখিত অসমীয়া সাহিত্যৰ দৃষ্টান্ত প্ৰায়েই পোৱা নাযায়। এই সময়ছোৱাতে লিখিত সাহিত্যৰ বিকাশ ঘটিছিল। এই যুগৰ আগতে চৰ্যাপদৰ বাহিৰে সাহিত্যৰ মৌখিক পৰম্পৰাহে আছিল। হেম সৰস্বতীৰ ৰচনাসমূহ সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম লিখিত সাহিত্য হিচাপে স্বীকৃতি পোৱা যায়। প্ৰাক-বৈষ্ণৱী অসমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত মাধৱ কন্দলী বিশেষ উল্লেখৰ যোগ্য, কাৰণ এই সময়ছোৱাতে মাধৱ কণ্ডলিয়ে বাল্মিকীৰ ৰামায়ণখন অসমীয়া ভাষালৈ অনুবাদ কৰিছিল। প্ৰসংগক্ৰমে ৰামায়ণৰ এই অনুবাদ সংস্কৰণ আধুনিক ভাৰতীয় ভাষাৰ ভিতৰত প্ৰথম সংস্কৰণ আৰু লগতে উত্তৰ ভাৰতৰ আঞ্চলিক ভাষা। ইয়াৰ আগতে ৰামায়ণ কেৱল তামিল আৰু কানাড়া ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল।

১.২. বৈষ্ণৱিত সাহিত্য:

খ্ৰীষ্টীয় পোন্ধৰ শতিকাৰ শেষৰ অংশৰ পৰা খ্ৰীষ্টীয় সোতৰ শতিকাৰ শেষ অংশলৈকে উৎপাদিত সাহিত্যক বৈষ্ণৱ বা নৱবৈষ্ণৱ সাহিত্য বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ এই যুগৰ কবিসকলৰ “গুৰু” হোৱাৰ বাবে একাংশ পণ্ডিতে এই যুগক “শংকৰী যুগ” বুলি অভিহিত কৰিছে। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ (১৪৪৯-১৫৬৮) এই যুগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। অসমীয়া গদ্যক প্ৰথমবাৰৰ বাবে সুনিৰ্দিষ্ট সাহিত্যিক মৰ্যাদা দিয়া সাহিত্যিক। অসমীয়া সাহিত্যলৈ শংকৰদেৱৰ সৰ্বাধিক অৱদান হৈছে কীৰ্তন আৰু দাসম। মূলতঃ ইয়াৰ মনোমোহা বিষয়বস্তু আৰু সুস্পষ্ট বৰ্ণনাৰ বাবেই কীৰ্তনখন সকলো বয়সৰ পাঠকৰ প্ৰিয় পঠন। এই গ্ৰন্থখনত প্ৰকৃততে গীতা, ভাগৱত আৰু পুৰাণৰ সাৰমৰ্ম আছে। আনহাতে, শংকৰদেৱৰ অনুবাদিত গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত দাসমক প্ৰথম স্থান দিয়া হ’ব পাৰে। এই গ্ৰন্থখনত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ জন্মৰ কাহিনী, তেওঁৰ শৈশৱ আৰু তেওঁৰ জীৱন আৰু অলৌকিক কাৰ্যকলাপৰ সৈতে জড়িত বহুতো আকৰ্ষণীয় কাহিনী সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। শংকৰদেৱৰ আন কিছুমান প্ৰধান সাহিত্যিক গ্ৰন্থ হ’ল – ৰাম বিজয়, পাৰিজাত হৰান, পাটনি প্ৰসাদ, কালিয়া দমনা, কেলি গোপাল, ৰুক্মিণী হৰান আৰু চিহনা যাত্ৰা। এই সকলোবোৰ নাটক। তেওঁৰ আন গদ্য গ্ৰন্থসমূহ হ’ল হৰিচন্দ্ৰ উপাখ্যান, বালি চলন, গুণমালা আৰু ভক্তি ৰত্নাকৰ।

শংকৰদেৱ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু প্ৰধান প্ৰচাৰক আছিল। শংকৰদেৱে ৰচনা কৰা গীতৰ কথাবোৰক বৰগীত আৰু ভাটিমা হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি। তেওঁ প্ৰায় ২৫০ টা বৰগীত ৰচনা কৰিছিল। কিন্তু এই বৰগীবোৰৰ অধিকাংশই জ্বলি ছাই হৈ গ’ল আৰু মৌখিকভাৱে মাত্ৰ প্ৰায় ৩৫ টাহে বাকী থাকিল। বিষয়বস্তুৰ উচ্চতা, প্ৰকাশভংগীৰ স্পষ্টতা, ধ্ৰুপদী ৰাগৰ মাধ্যাকৰ্ষণ আৰু কল্পনাশক্তিৰ সংযমৰ বাবে এই গীতবোৰৰ নিজস্ব এক বিশেষ পাৰ্থক্য আছেই। এই কাৰণেই এই গীতৰ কথাবোৰক “বৰগীত” (উন্নত সংখ্যা) বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। শংকৰদেৱ অসমীয়া নাট্য সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতো আগৰণুৱা আছিল। তেখেতে তেখেতৰ নাট ৰচনা কৰাৰ লগতে “ভাওনা” (এখন সাধাৰণ অসমীয়া নাটক)ৰ নাট্য অভিনয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।

এই সময়ছোৱাত অসমীয়া সাহিত্যৰ ক্ষেত্রত আন এজন বিশিষ্ট ব্যক্তি আছিল শংকৰদেৱৰ শিষ্য মাধৱদেৱ (১৪৮৯-১৫৯৬) আৰু তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ বৰগীত আৰু ভাটিমাও ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰধান ৰচনাসমূহ হ’ল- নামঘোষা, চোৰধৰা, পিম্পোৰা, গুচোৱা আৰু ভূমি লেটোৱা।

শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ পিছত লিখিত অসমীয়া সাহিত্যই ৰূপ আৰু বিষয়বস্তু দুয়োটা দিশতে সুনিৰ্দিষ্ট আকৃতি ল’লে। এই যুগৰ আন কিছুমান প্ৰধান সাহিত্যিক হ’ল – অনন্ত কন্দলি, ৰাম সৰস্বতী, ৰত্নাকৰ কন্দলি, গোপাল আতা, শ্ৰীধৰ কণ্ডালী আৰু ভট্টদেৱ। ইয়াৰে ৰাম সৰস্বতীয়ে ‘বধকাব্য’ নামৰ কবিতাৰ শ্ৰেণী এটা সৃষ্টি কৰিছিল, যাৰ নিজস্ব স্বকীয়তা আছিল। তেওঁ পৌৰাণিক কাহিনীৰ পৰা অসুৰ বা অসুৰ হত্যাৰ কাহিনীক তেওঁৰ ‘কাব্য’ৰ বিষয়বস্তু হিচাপে লৈছিল। ভটদেৱে প্ৰথমবাৰৰ বাবে গদ্যক সাহিত্যত প্ৰকাশৰ একমাত্ৰ মাধ্যম হিচাপে লৈছিল। সেয়েহে তেওঁক ‘অসমীয়া গদ্যৰ পিতৃ’ বুলি কোৱা হয়।

১.৩. পাঞ্চালী সাহিত্য:

যদিও বৈষ্ণৱ যুগৰ বেছিভাগ কবিয়ে বৈষ্ণৱ মতাদৰ্শৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ নিজৰ সাহিত্যৰ সৃষ্টি কৰিছিল, তথাপিও সেই মতাদৰ্শৰ দ্বাৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰভাৱিত নোহোৱা কেইবাজনো কবিৰ উত্থান ঘটিছিল-বৰঞ্চ বৈষ্ণৱ মতাদৰ্শৰ পৰা আঁতৰত থিয় দিছিল। এই কাৰণেই এই কবিসকলক বৈষ্ণৱ যুগৰ অবৈষ্ণৱ কবি হিচাপে পৰিচিত হোৱাৰ বিপৰীতে তেওঁলোকৰ সাহিত্যিক ৰচনাক “পাঞ্চালী সাহিত্য” বুলি কোৱা হয়। পাঞ্চালী শব্দটো সংস্কৃত পাঞ্চালী বা পাঞ্চালিকাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে “এটা পুতলা”। ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে যে তেওঁলোকৰ কবিতা (বেছিভাগেই গীতৰ কথা) ‘খেলুৱা’সকলে ভংগীমা আৰু ইংগিতেৰে আৰু নৃত্য আৰু সংগীতৰ সহায়ত পুতলা নৃত্যক আৰ্হি হিচাপে লৈ গাইছিল বা আবৃত্তি কৰিছিল আৰু সেয়েহে ‘পাঞ্চালী সাহিত্য’ নামেৰে পৰিচিত হৈছিল। এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত বিশিষ্ট কবিসকল হ’ল – পিতামৱৰ, মানকৰ, দুৰ্গাৱৰ আৰু সুকবি নাৰায়ণদেৱ।

১.৪. কেৰিটপুথি আৰু বংশাৱলী:

ষোড়শ শতিকাৰ শেষ দশকৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে লিখিত অসমীয়া সাহিত্যৰ এটা বিশেষ শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হৈছিল। শ্ৰীশ্ৰী শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱ আদি ধৰ্ম প্ৰচাৰকৰ জীৱনী সন্নিবিষ্ট কৰি এই শ্ৰেণীটো কাৰিৎপুথি নামেৰে জনাজাত হয়। কাৰিৎপুথিৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য দুটা হ’ল যে এজন কাৰিৎপুথিৰ লেখকসকলক বীৰ পূজাৰ প্ৰৱণতাই নেতৃত্ব দিছিল, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ বিষয়বস্তু এফালে সকলো ধৰণৰ সমালোচনাৰ ওপৰত আছিল। আনহাতে, তেওঁলোকে বিষয়বোৰক মানুহতকৈও অধিক, অলৌকিক কাম সম্পন্ন কৰাৰ শক্তি আৰু ক্ষমতা থকা বুলি উপস্থাপন কৰিছিল। যিকোনো ক্ষেত্ৰতে এইবোৰেই অসমীয়া সাহিত্যৰ জীৱনীমূলক প্ৰাচীন দৃষ্টান্ত বুলি ক’ব পাৰি। এই গ্ৰন্থসমূহৰ অধিকাংশই কাব্যিক ৰূপত ৰচিত হোৱাৰ বিপৰীতে কেইখনমান গদ্যত। আজিলৈকে উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি এই ৰচনাসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় ৩০টা হ’ব।

কাৰিৎপুথিৰ দৰে কাব্যিক ৰূপত ৰচিত বংশাৱলীও এই সময়ছোৱাত ৰচিত সাহিত্যৰ এক সুকীয়া শ্ৰেণী। এই বংশাৱলীসমূহত কোনোবাই ৰাজপৰিয়াল বা ধৰ্মীয় গুৰু-মহন্তৰ দৰে কিছুমান সামন্তীয় আৰু অভিজাত পৰিয়ালৰ কালক্ৰমিক বৰ্ণনা পোৱা যায়।

১.৫. আহোম যুগৰ সাহিত্য:

আহোম যুগতেই লিখিত অসমীয়া সাহিত্যৰ পৰিসৰ লক্ষণীয় সম্প্ৰসাৰণ পালে। অসমীয়া ভাষাক ৰাজকীয় মৰ্যাদা দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত আহোমসকলে যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছিল। এই যুগতো নাটক, কবিতা, গীতৰ কথা আৰু গদ্যৰ ৰচনা কৰা হৈছিল। তদুপৰি এই সময়ছোৱাত চৰিত সাহিত্য, ঐতিহাসিক গ্ৰন্থ, সাকতা সাহিত্য, জীৱনৰ ব্যৱহাৰিক দিশৰ সৈতে জড়িত সাহিত্য আৰু ইছলামিক সাহিত্যৰ বিকাশ ঘটিছিল। একেদৰে গদ্যৰ ৰচনাতো ইয়াৰ লক্ষণীয় বিকাশ দেখা গ’ল। চিকিৎসা বিজ্ঞান, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, গণিত, নৃত্য আৰু স্থাপত্যৰ লগত জড়িত সংস্কৃত ভাষাত ৰচিত ভালেমান গ্ৰন্থও অসমীয়া ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হয়। কিন্তু অসমীয়া সাহিত্যলৈ আহোমৰ এক অনন্য অৱদান আছিল আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আৰু প্ৰকৃততে “বুৰঞ্জী” নামেৰে জনাজাত এক প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সাহিত্য। যদিও, তেওঁলোকৰ ৰচনাসমূহক আধুনিক অৰ্থত বৈজ্ঞানিক ইতিহাস বুলি ক’ব নোৱাৰি, তথাপিও সত্যটো হ’ল যে এই গ্ৰন্থসমূহত আধুনিক ইতিহাসৰ বহু সামগ্ৰী আছে।

১.৬. আধুনিক অসমীয়া সাহিত্য:

ইয়াণ্ডাবু চুক্তি অনুসৰি ১৮২৬ চনত অসম ইংৰাজৰ শাসনৰ অধীনলৈ আহিছিল বুলি সাধাৰণতে ধাৰণা কৰা হয়। তেতিয়াৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্য আৰু লগতে শৈক্ষিক জগতখনো ক্ৰমান্বয়ে পশ্চিমীয়া প্ৰভাৱৰ আওতালৈ আহিল আৰু এইদৰেই অসমীয়া সাহিত্যতো আধুনিক যুগ আৰম্ভ হ’ল। আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ ফুলনিত আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনেৰীসকলে সৰ্বাধিক অৱদান আগবঢ়াইছিল। তেওঁলোকৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবেই ১৮৪৬ চনত প্রথম অসমীয়া আলোচনী ‘অৰুণোদয়’ প্রকাশ হয়৷ইয়াৰ আগেয়ে এই একেই মিছনেৰীসকলৰ নির্দেশত আত্মৰাম শর্মাই ১৮১৩ চনত বাইবেলখন অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল৷ শ্ৰীৰামপুৰত ছপা হোৱা এই বাইবেলখনেই প্ৰথম অসমীয়া ছপা পুথি। এই উদ্যমী মিছনেৰীসকলে কৰা প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে আন বহুতো উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থও ৰচনা আৰু ছপা কৰা হৈছিল। ইয়াৰে “অসমীয়া ভাষাৰ এক ব্যাকৰণ”, “অসম বুৰঞ্জী”, “অসমীয়া ভাষাৰ ব্যাকৰণগত জাননী”, “অসমীয়া লাৰাৰ মিত্ৰ” আৰু “অসমীয়া ভাষাৰ ওপৰত কেইটামান মন্তব্য”ৰ কথা উল্লেখ কৰিব পাৰি। মিছনেৰী মাইলছ ব্ৰনছনে ১৮৬৭ চনত “ইংৰাজী- অসমীয়া অভিধান” শীৰ্ষক অভিধান সংকলন কৰিছিল।এইখনেই আছিল প্ৰায় ১৪,০০০ শব্দ থকা প্ৰথম অসমীয়া অভিধান আৰু ১৯০০ চনলৈকে অসমীয়া ভাষাৰ একমাত্ৰ পথ প্ৰদৰ্শক আছিল।

এই যুগৰ কেইজনমান বিখ্যাত সাহিত্যিক হ’ল- আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন, নিধিৰাম ফাৰৱেল, গুণাভিৰাম বৰুৱা, হেম চন্দ্ৰ বৰুৱা, ভোলানাথ দাস, লম্বোদৰ বৰা, বিষ্ণুপ্ৰিয়া দেৱী আৰু পদ্মৱতী দেৱী ফুকনি।

‘জোনাকী’ আলোচনীৰ আবিৰ্ভাৱ অসমীয়া সাহিত্যৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত নিশ্চিতভাৱে এক উল্লেখযোগ্য পৰিঘটনা আছিল। ‘জোনাকী’ ১৮৮৯ চনত মাহেকীয়া আলোচনীৰ ৰূপত প্ৰকাশ পাইছিল, সম্পাদনা কৰিছিল চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱাল্লাই। ‘জোনাকী’ই ইংৰাজী ৰোমান্টিক সাহিত্যৰ ৰোমান্টিক মতাদৰ্শ আৰু ৰূপক অসমীয়া সাহিত্যলৈ আনিছিল। আচলতে শব্দটোৰ প্ৰকৃত অৰ্থত আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ জন্ম হৈছিল ‘জোনাকী’ প্ৰকাশৰ লগে লগে। ‘জোনাকী’ৰ পিছত প্ৰকাশ পোৱা আন দুখন আলোচনী- ‘ৰামধেনু’ আৰু ‘আৱাহান’ইও আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ পুষ্টি আৰু বিকাশৰ দিশত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছিল।

বিংশ শতিকাৰ অসমীয়া সাহিত্যত ৰূপ আৰু বিষয়বস্তু দুয়োটা দিশতে বহু পৰিবৰ্তন ঘটিছিল, স্পষ্টভাৱে পৰিৱৰ্তিত সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত মনোভাৱৰ বাবেই। ই এফালে সামগ্ৰিকভাৱে মানৱ জাতিৰ বাবে দুখন মহাযুদ্ধই কঢ়িয়াই অনা মৌলিক পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিফলিত কৰিলেও আনফালে সকলো ধৰণৰ সাহিত্য পশ্চিমীয়া চিন্তাধাৰা আৰু দৰ্শনৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ থাকিল। ৰূপ আৰু বিষয়বস্তু দুয়োটা দিশতে বিভিন্ন ধৰণৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল আৰু এতিয়াও কৰা হৈছে।